printlogo


سلام بر پیشوایان طریق هدایت و چراغ‌های تاریکی‌های امت و پرچم‌داران علم و تقوا
سفر سامرا

عطیه ساکنی: مشهد که بودم، مجاور پیله‌ای بودم برای امام رضا! تا تقی به توقی می‌خورد و دلم می‌شکست، پناه می‌بردم به حرم. بیشتر اوقات یک «امین‌الله» و دو رکعت نماز در نزدیک‌ترین صحن ممکن- انقلاب یا جمهوری- دلم را آرام می‌کرد. اما وقت‌هایی هم پیش می‌آمد که کارم خیلی لنگ بود و باید حتما می‌رفتم صحن گوهرشاد یا نزدیک ضریح و متوسل می‌شدم به زیارت جامعه‌ی کبیره تا بلکه لکنت زبانم باز شود و بتوانم رأفت بیشتری از امام رئوف نصیب خودم کنم. وقتی «زیارت جامعه» را از سر صبر و با خیال راحت در گوشه‌ای از حرم امن شمس‌الشموس می‌خواندم، محال بود مابین عبارات و جملات این زیارت روح‌نواز، یاد زیارت پراضطراب ده سال پیشم در صحن غریب و خلوت حرمین عسکریین نیفتم. خوب خاطرم هست که آن روز زیارت‌نامه را چنان باعجله خواندم که نفهمیدم کدام خواسته‌ام را گفتم، کدام را نه! دلیلش هم ناامنی #سامرا بود و چشم‌های نگران رئیس کاروان که دور و بر را می‌پایید و یکی‌یکی اعضا را می‌شمرد و منتظر بود زودتر کاروان تکمیل شود تا هرچه سریع‌تر راه بیفتیم. اگر باید برای صدها بار تجربه‌ی شیرین و دل‌چسب خواندن زیارت جامعه در راهروی مشرف به گنبد صحن گوهرشاد #خدا را شکر کنم، قطعا نباید از شکر آن یک‌بار زیارت باعجله- که هر ثانیه‌اش غربت و خفقان حاکم بر عصر امام هادی و امام عسکری را یادآور می‌شد- غافل باشم. گرچه زیارت راحتی نبود اما یک حسن بزرگ داشت: از آن به بعد هربار زیارت جامعه‌ی کبیره را می‌خوانم، یاد آن #سفر می‌افتم و ناگزیر سیری هم در تاریخ نصیبم می‌شود و مرور می‌کنم این را که امام هادی علیه‌السلام در شرایطی که تحت نظر و مراقبت شدید حاکمان عباسی بود، چه میراث ارزشمند و چراغ پرنوری را برای تاریکی عصر غیبت ‌در اختیار ما شیعیان قرار داد.
   ️ آمادگی شیعیان برای دوره‌ی غیبت
نزدیک بودن به دوران غیبت، ویژگی بزرگ عصر حضرت علی‌بن محمد است. امام در طول سی و شش سال امامت خود با کمال دقت و مراقبت، جامعه را از طریق سیستم وکیلان ائمه- که امام صادق علیه‌السلام آن را پایه‌ریزی کرد و امام جواد استحکام بخشید- برای شرایط جدید آماده می‌کرد. در این مدت بنا به جبر روزگار تماس مستقیم امام هادی با شیعیان به کم‌ترین حد ممکن رسید؛ به طوری که در سامرا مسائل محبین اهل‌بیت از طریق نامه یا نمایندگان حضرت پاسخ داده می‌شد تا مردم برای دوران غیبت و ارتباط غیرمستقیم با امام آمادگی پیدا کنند. امام علی‌النقی وکلا را نسبت به پرسش‌های شیعیان و انحرافات و شبهات روز توجیه می‌کرد و سؤالات رهروان خود را به آن‌ها ارجاع می‌داد. حضرت علی‌بن محمد به‌واسطه‌ی تربیت علما و فقها در جامعه و تأیید برخی از کتب فقهی و اصول روایی شیعه، جامعه‌ی تشیع را هدایت و پیروان را برای پیروی از سیره‌ی راستین آل‌الله و مقابله با خطرات و انحرافات احتمالی آینده مجهز می‌ساخت.
   ️ دایرةالمعارف امام‌شناسی
پیروی از اهل‌بیت علیهم‌السلام، نیازمند شناخت جایگاه آنان است. امام در کنار موضع‌گیری قاطع در برابر فرق منحرفی مثل غالیان- گروه‌هایی که در جایگاه امامان معصوم #غلو می‌کردند- زیارت جامعه‌ی کبیره را جهت تبیین جایگاه والای امامت، با بینشی توحیدی و به دور از هرگونه افراط در اختیار پیروان حضرات معصومین قرار داد. «زیارت جامعه» یک دایرةالمعارف امام‌شناسی است که امام و امامت را از جنبه‌های مختلف توصیف می‌کند و با زبانی شیوا ولایت را در دل و جان شیعیان رسوخ می‌دهد و پیوستگی شیعیان با اهل بیت را عمق می‌بخشد: «ای ولی خدا! همانا بین من و خدای عزوجل گناهانی است که آن‌ها را جز رضایت و شفاعت شما محو نمی‌کند. پس قسم به حق خدایی که شما را امین راز خود و سرپرست امور بندگانش قرار داد و طاعت خود را به طاعت شما مقرون نمود، هر آینه بخشش گناهانم را از #خدا بخواهید و شفیعان من شوید». در «زیارت جامعه‌ی کبیره» هم باورهای شیعه درباره‌ی امامت به چشم می‌خورد، هم مقام ائمه‌ی اطهار و هم وظایف شیعیان در مقابل آن‌ها: «قلبم تسلیم شما، رأیم تابع شما و یاری‌ام برای شما مهیا است تا روزگاری که خدا دینش را با ولایت و حکومت شما زنده کند».
   ️ جامعه‌خوانی در کنج حرم
دلم بدجوری هوای حرم کرده: «بگذارید کمی‌ از غم‌تان بنویسم، دو سه خط روضه از این درد نهان بنویسم؛ یادتان هست نوشتم که دعا می‌خواندم، داشتم کنج حرم #جامعه را می‌خواندم». یادش به خیر! کاش می‌شد باز در پناه امن‌ترین جای جهان، به گنبد طلایی شمس توس خیره شوم و برای خودم روضه بخوانم: خبرچینان به متوکل عباسی گزارش می‌دهند که شیعیان برای علی‌بن محمد علیه‌السلام #اسلحه و #نامه فرستاده‌اند و او را برای طلب حکومت برانگیخته‌اند. سربازان متوکل شبانه و ناگهانی به خانه‌ی امام هادی حمله می‌کنند تا شاید دستاویزی در تأیید این ادعا پیدا کنند؛ اما حضرت را این‌گونه می‌یابند: روبه‌روی قبله نشسته، جبه‌ای مویین بر تن و پارچه‌ای از پشم بر سر دارد. آیاتی از قرآن کریم را که متضمن وعده و وعید الهی است زیر لب ترنم می‌کند و در زیر پایش، فرشی جز سنگ‌ریزه و شن نیست...
   ️ زمزمه‌ی هادویه
از غریب‌ترین جای این جهان دلم را هدایت می‌کنم سمت حرم غریب حضرت ابالحسن‌الهادی و زمزمه می‌کنم: «بأبی انتم و امی و نفسی! کیف أصف حسن ثنائکم؟»

آدرس مطلب http://haghdaily.ir/newspaper/page/10/1/2039/0